W dniach 19-23 stycznia 2026 r. odbył się w Hanoi XIV Zjazd Komunistycznej Partii Wietnamu (KPW), w którym wzięło udział niemal 1600 delegatów, reprezentujących około 5 mln członków KPW. Podczas organizowanego raz na pięć lat wydarzenia wybrano 200 członków Komitetu Centralnego, a także 19 przedstawicieli najwyższego organu decyzyjnego KPW – Politbiura. Największe zainteresowanie wzbudził jednak wybór nowego Sekretarza Generalnego KPW, który jest jedną z najbardziej wpływowych osób w Wietnamie, obok prezydenta, premiera, przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego i stałego członka Sekretariatu, którzy tworzą pięć filarów wietnamskiego systemu kolektywnego przywództwa.
Personalia XIV Zjazdu
XIV Zjazd KPW zakończył się 23 stycznia, czyli półtora dnia wcześniej niż pierwotnie planowano, o czym poinformowano na oficjalnej stronie. Oficjalne przyczyny tej decyzji były niejasne i sprowadzają się do argumentacji, iż wiele zaplanowanych zadań udało się zrealizować wcześniej niż przewidywano. Na tej podstawie można wnioskować, że uczestnikom tego wydarzenia udało się wypracować szeroki konsensus co do kluczowych decyzji. Bez wątpienia Zjazd przyniósł decyzje personalne, które precyzują kierunek polityczny Wietnamu na kolejne pięć lat, umacniając przy tym ciągłość przywództwa na najwyższych szczeblach oraz zaostrzając kontrolę wewnątrz kluczowych instytucji. Nie obyło się jednak bez istotnych zaskoczeń, w tym wykluczenia urzędującego premiera Pham Minh Chinha i prezydenta Luong Cuonga z Komitetu Centralnego.
Po obradach Zjazdu oraz pierwszym posiedzeniu plenarnym nowo wybranego Komitetu Centralnego oficjalnie ogłoszono skład XIV Politbiura i Sekretariatu. Ujawniona konfiguracja personalna wskazuje na bezprecedensowe wzmocnienie nacisku na dyscyplinę partyjną, koordynację wewnętrzną i nadzór nad sferą bezpieczeństwa. Centralną postacią nowego układu pozostaje To Lam, ponownie wybrany na stanowisko sekretarza generalnego, co utrwala jego dominującą pozycję w hierarchii partyjnej. Reelekcja ta sygnalizuje kontynuację dotychczasowych tendencji, obejmujących koncentrację władzy oraz rosnącą rolę aparatu bezpieczeństwa. Gdy Sekretarzem Generalnym KPW był Nguyen Phu Trong, to właśnie To Lam, jako minister bezpieczeństwa publicznego, był odpowiedzialny za realizację kampanii antykorupcyjnej, która doprowadziła do aresztowania setek urzędników państwowych i rezygnacji dwóch prezydentów w 2023 oraz 2024 r. Następnie wraz z objęciem stanowiska Sekretarza Generalnego KPW po śmierci Nguyen Phu Tronga w 2024 r. zainicjował reformę administracyjną, obejmującą konsolidację ministerstw, komisji partyjnych oraz komitetów Zgromadzenia Narodowego. W ramach reformy zlikwidowano również niemal 150 tys. stanowisk w administracji państwowej, a także doprowadzono do redukcji liczby jednostek administracyjnych na szczeblu prowincjonalnym i miejskim z 63 do zaledwie 34.
Stanowisko stałego członka Sekretariatu zachował Tran Cam Tu, co jest dowodem na kontynuację przywództwa ideologicznego skoncentrowanego na wąskich kręgach ściśle współpracujących decydentów. Wygląda na to, że Sekretariat odegra bardziej zdecydowaną rolę w nadzorowaniu dyscypliny partyjnej oraz we wdrażaniu decyzji Komitetu Centralnego, co dodatkowo wzmocni mechanizmy kontroli wewnętrznej. Nowo powołane Politbiuro liczy obecnie 19 osób i pozostaje najwyższym organem decyzyjnym pomiędzy Zjazdami KPW. Jego skład odzwierciedla znaczną ciągłość instytucjonalną, gdyż kluczowe stanowiska zachowali przedstawiciele odpowiedzialni za wojsko, bezpieczeństwo publiczne, struktury organizacyjne partii oraz władzę ustawodawczą. Wśród najważniejszych członków znajdują się minister obrony Phan Van Giang, minister bezpieczeństwa publicznego Luong Tam Quang, przewodniczący Komisji Organizacyjnej Komitetu Centralnego Le Minh Hung oraz przewodniczący Zgromadzenia Narodowego Tran Thanh Man. Jednym z najbardziej wyrazistych aspektów nowego składu Politbiura pozostaje wyraźna dysproporcja pod względem płci. Przewodnicząca Komitetu Centralnego Wietnamskiego Frontu Ojczyźnianego Bùi Thị Minh Hoài jest jedyną kobietą w gronie dziewiętnastu członków, co pokazuje ograniczenia w zakresie reprezentacji kobiet na najwyższych szczeblach władzy w Wietnamie, pomimo wieloletnich deklaracji władz na rzecz równości płci.
Rezultaty XIV Zjazdu wskazują na ewolucję wietnamskiego systemu politycznego w kierunku pogłębionej konsolidacji władzy, a nie szeroko zakrojonej odnowy elit. Skupienie wpływów w węższym, bardziej spójnym kręgu przywódczym zapowiada, że nadchodzące pięć lat będzie charakteryzować się wzmożoną dyscypliną wewnętrzną, ograniczoną rotacją elit oraz dalszym przedkładaniem stabilności politycznej nad pluralizmem instytucjonalnym.
Zmiany w Statucie KPW
Podczas sesji zamykającej obrady XIV Zjazdu ogłoszono rozpoczęcie prac mających na celu wprowadzenie zmian w Statucie KPW, a następnie potwierdzono te plany na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Komitetu Centralnego. Na tej podstawie można spodziewać się potencjalnych reform strukturalnych i instytucjonalnych w Partii. Zakres planowanych prac obejmuje ocenę piętnastu lat funkcjonowania obowiązującej od 2011 r. wersji dokumentu, identyfikację kluczowych barier i trudności, a następnie sformułowanie kierunków istotnych zmian, które miałyby zostać zaproponowane w 2026 r. Warto podkreślić, że Statut stanowi podstawowy akt prawno-organizacyjny KPW, określający jej cele, zasady działania, strukturę wewnętrzną, reguły członkostwa oraz procedury decyzyjne. Pod przewodnictwem Nguyen Phu Tronga Statut Partii stanowił fundament legitymizacji politycznej systemu. Realizacja kampanii antykorupcyjnej, znanej pod nazwą „płonący piec”, opierała się na rygorystycznej i literalnej egzekucji obowiązujących przepisów (w szczególności regulacji nr 37 i 41). Stabilność państwa była wówczas utożsamiana z ortodoksyjnym przestrzeganiem zapisów Statutu, a nie z jego reformowaniem. Choć formalnie zmiany Statutu mogą być przyjmowane wyłącznie przez Zjazd KPW, decyzja władz o rozpoczęciu prac nad potencjalnymi korektami niemal natychmiast po zakończeniu XIV Zjazdu — zamiast odłożenia debaty na późniejszy okres — sugeruje poczucie pilności w zakresie rozwiązywania problemów proceduralnych oraz dostosowywania się do zmieniających się realiów politycznych i społeczno-gospodarczych. Niewykluczone, że jest to krok w kierunku większej konsolidacji władzy przez To Lama poprzez sformalizowanie unifikacji urzędów Sekretarza Generalnego oraz Prezydenta lub przyznanie szefowi Partii bezpośrednich prerogatyw w zakresie zarządzania administracją państwową, co stanowiłoby odejście od wcześniejszego rozdziału tych sfer kompetencyjnych.
10-procentowy wzrost gospodarczy
Podczas swojego przemówienia inauguracyjnego To Lam podkreślił kluczowe znaczenie osiągnięcia średniorocznego wzrostu PKB na poziomie 10% w latach 2026–2030, wpisując ten cel w szerszą strategię rządu zakładającą uzyskanie przez Wietnam statusu państwa o „wysokim średnim dochodzie” do 2030 r. W perspektywie długoterminowej przywództwo wietnamskie deklaruje ponadto dążenie do osiągnięcia pozycji kraju „rozwiniętego” bądź „wysokodochodowego” do 2045 r. Tym samym To Lam jednoznacznie powiązał własną wiarygodność polityczną z realizacją tych wyjątkowo ambitnych celów gospodarczych. Dwucyfrowy wzrost gospodarczy Wietnamu wydaje się nierealistyczny, biorąc pod uwagę, że rekordowy wzrost odnotowano w 1995 r. na poziomie 9,5%, co było związane z reformami gospodarczymi z końca lat 80-tych XX wieku, a także zniesieniem embarga handlowego przez Stany Zjednoczone w 1994 r. Nawet Chiny w okresie swojego gwałtownego rozwoju gospodarczego w latach 1978-2019 utrzymywały średni wzrost oscylujący w okolicach 9% rocznie.
Mimo tego, że Wietnam pozostaje najszybciej rozwijającą się gospodarką Azji Południowo-Wschodniej, musi mierzyć się z rosnącymi barierami taryfowymi, osłabieniem regionalnych łańcuchów dostaw oraz ogólną niepewnością w gospodarce światowej. Co prawda Hanoi udało się doprowadzić do obniżenia zapowiedzianej przez prezydenta USA Donalda Trumpa w ubiegłym roku stawki taryf celnych z 46% do 20%, jednak wciąż istnieje ryzyko nałożenia 40% ceł na produkty w ramach przeładunku (transshipment).
Dodatkowym wyzwaniem pozostaje wsparcie finansowe dla przynoszących straty przedsiębiorstw państwowych oraz wysoki poziom korupcji, który — według Transparency International — wzrósł w ostatnich latach, pomimo zainicjowanej w 2016 r. kampanii antykorupcyjnej realizowanej przez To Lama.
Wietnam stoi również przed istotnym wyzwaniem o charakterze strukturalnym, polegającym na precyzyjnej delimitacji nowych, wysokotechnologicznych sektorów gospodarki, w których mógłby wypracować trwałą przewagę komparatywną. Strategiczna odpowiedź administracji To Lama opiera się na koncepcji stworzenia do 2030 r. grupy około dwudziestu potężnych konglomeratów, pełniących rolę tzw. „czempionów narodowych”. Choć formalnie pozostałyby one w rękach prywatnych, ich działalność ma się opierać na silnym wsparciu państwa. Model ten nawiązuje do południowokoreańskich czeboli, które jednak w przeszłości borykały się z poważnymi problemami korupcyjnymi i brakiem przejrzystości. Jak dotąd Wietnam nie wypracował jasnych zasad nadzoru nad takimi gigantami, a coraz większa centralizacja władzy w kraju dodatkowo utrudnia skuteczne kontrolowanie zarówno biznesu prywatnego, jak i państwowego.
Czy Wietnam pójdzie w ślady Chin?
Na przestrzeni kilku ostatnich lat zdarzały się krótkie okresy, w których jedna osoba pełniła jednocześnie funkcję Sekretarza Generalnego KPW oraz prezydenta Wietnamu, co było widoczne zarówno w przypadku Nguyen Phu Tronga jak i To Lama. Niemniej jednak według nieoficjalnych doniesień aktualny Sekretarz Generalny KPW dąży do stałej konsolidacji tych dwóch ważnych stanowisk, idąc tym samym w ślady takich państw jak Chiny czy Laos. Tego rodzaju konsolidacja władzy mogłaby przynieść określone korzyści. Formalne połączenie funkcji Sekretarza Generalnego z urzędem głowy państwa prowadziłoby do jednoznacznej legitymizacji rządów partyjnych, eliminując niejasności protokolarne w relacjach dyplomatycznych oraz upraszczając strukturę decyzyjną zarówno w wymiarze wewnętrznym, jak i międzynarodowym. Jednocześnie taka unifikacja odbyłaby się kosztem tradycyjnego wietnamskiego modelu podziału kompetencji między pięć kluczowych filarów władzy. Konstrukcja ta została pierwotnie zaprojektowana w celu ograniczenia nadmiernej koncentracji wpływów, która charakteryzowała inne państwa socjalistyczne. Trwałe zespolenie najwyższych stanowisk zapewniłoby przywódcy Wietnamu bezprecedensowe możliwości forsowania reform i kierowania procesami politycznymi, lecz równocześnie osłabiłoby mechanizmy równoważenia instytucjonalnego, które dotąd przyczyniały się do nieoczekiwanej odporności i stabilności systemu.
Najprawdopodobniej decyzje w sprawie personaliów najważniejszych stanowisk rządowych, takich jak prezydent, premier oraz przewodniczący Zgromadzenia Narodowego, już zapadły podczas Zjazdu, ale do ich formalnego wyboru dojdzie podczas pierwszej sesji najbliższego Zgromadzenia Narodowego, która powinna się odbyć na początku kwietnia bieżącego roku. Nie jest jednak wykluczone zwołanie nadzwyczajnej sesji Zgromadzenia Narodowego we wcześniejszym terminie w celu szybszego wyboru nowego rządu.
Biorąc pod uwagę skład nowego Politbiura, a także przy założeniu, że To Lam nie obejmie stanowiska prezydenta, innym prawdopodobnym kandydatem na ten urząd jest obecny minister obrony Phan Van Giang. W przypadku takiego scenariusza inny członek Politbiura musiałby przejąć obowiązki ministra obrony. Phan Van Giang pochodzi z prowincji Ninh Binh i służył w wojsku od 1978 r., a co za tym idzie brał udział w walkach przeciwko chińskiej armii w 1979 r. Stanowisko ministra obrony objął w kwietniu 2021 r. i w tym samym roku uzyskał stopień generała.
Najbardziej prawdopodobnym kandydatem na nowego premiera jest Le Minh Hung, pełniący funkcję przewodniczącego Komisji Organizacyjnej Komitetu Centralnego. Warto zaznaczyć, że jego ojciec był ministrem bezpieczeństwa publicznego i jednocześnie mentorem To Lama. Le Minh Hung posiada tytuł magistra ekonomii z japońskiej uczelni, co pozwoliło mu na sprawowanie funkcji gubernatora Banku Państwowego Wietnamu w latach 2016-2020. Warto dodać, że od 2021 r. zasiada również w komitecie sterującym ds. walki z korupcją.
Jeżeli chodzi o przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego, wszystko wskazuje na to, że pozostanie nim Tran Thanh Man, który podobnie jak Le Minh Hung posiada wykształcenie ekonomiczne. W kwietniu 2021 r. objął funkcję wiceprzewodniczącego Zgromadzenia Narodowego, natomiast w maju 2024 r. zastąpił na stanowisku przewodniczącego Vuong Dinh Hue, który zrezygnował w związku z pogwałceniem regulacji partyjnych.
***
XIV Zjazd KPW potwierdził kierunek ewolucji systemu politycznego kraju w stronę pogłębionej konsolidacji władzy, ograniczonej rotacji elit oraz wzmocnienia roli aparatu partyjnego skupionego wokół sfer związanych z bezpieczeństwem. Reelekcja To Lama na stanowisko Sekretarza Generalnego jak i utrzymanie kluczowych postaci w Politbiurze wskazuje na preferencję dla ciągłości i stabilności instytucjonalnej kosztem szerszej odnowy personalnej. Zapowiedziane prace nad zmianami w Statucie KPW dodatkowo otwierają pole do dalszej centralizacji systemu, w tym potencjalnego sformalizowania kumulacji najważniejszych urzędów państwowych i partyjnych.
Jednocześnie przywództwo wietnamskie wiąże swoją legitymizację polityczną z realizacją wyjątkowo ambitnych celów gospodarczych, zwłaszcza osiągnięciem dwucyfrowego tempa wzrostu PKB w nadchodzącej dekadzie oraz awansem kraju do grona państw o wysokim dochodzie. Hanoi będzie musiało się jednak liczyć z wieloma barierami strukturalnymi oraz zewnętrznymi wyzwaniami, w tym napięciami handlowymi, osłabieniem regionalnych łańcuchów dostaw problemami sektora państwowego, utrzymującą się korupcją oraz niejasnymi ramami nadzoru nad planowanymi „czempionami narodowymi”. W tym kontekście kluczowym wyzwaniem pozostaje pogodzenie rosnącej centralizacji politycznej z potrzebą skutecznego zarządzania gospodarczego i utrzymania stabilności instytucjonalnej.
Najbliższe lata będą okresem testu dla wietnamskiego modelu rozwoju: zarówno pod względem zdolności do realizacji ambitnych reform gospodarczych, jak i trwałości mechanizmów równoważenia władzy w systemie politycznym, który coraz wyraźniej zbliża się do bardziej scentralizowanych wariantów rządów znanych z innych państw regionu.
