Utworzenie Światowej Organizacji Współpracy w obszarze AI (WAICO) może przełożyć chiński rozwój technologiczny na większe wpływy polityczne i gospodarcze. Powołana w połowie lipca 2026 roku organizacja oficjalnie obiera za cel wsparcie państw tzw. Globalnego Południa w ulepszaniu, wdrażaniu i regulowaniu rozwiązań z użyciem sztucznej inteligencji; w rzeczywistości jednak skupia się na promocji wizji ChRL na globalne zarządzanie tej dziedziny, a także ułatwia ekspansję chińskich przedsiębiorstw. Choć nie musi to prowadzić do politycznego podporządkowania członków nowej instytucji ani korzystania wyłącznie z chińskich rozwiązań, może jednak – podobnie jak działania w ramach Cyfrowego Jedwabnego Szlaku – stopniowo wiązać te państwa z chińskim ekosystemem technologicznym.
Światowa Organizacja Współpracy w obszarze AI (World Artificial Intelligence Cooperation Organization – WAICO) powstała w przeddzień dziewiątej edycji Światowej Konferencji Sztucznej Inteligencji w Szanghaju, najważniejszego chińskiego wydarzenia poświęconego tej technologii. W ciągu kilku lat konferencja przekształciła się z krajowej wystawy technologicznej w platformę łączącą promocję chińskich osiągnięć z debatą nad globalnym zarządzaniem AI. Na tegorocznej edycji zaprezentowano ponad trzy tysiące produktów należących do ponad 1100 przedsiębiorstw. Wśród nich szczególne miejsce zajmowały inteligentne systemy obliczeniowe oraz tzw. embodied intelligence, czyli zastosowanie sztucznej inteligencji w urządzeniach fizycznych, m.in. robotach.
Rozwój konferencji od 2018 roku odzwierciedla ewolucję chińskiej polityki – Pekin już nie tylko promuje własne technologie, lecz też coraz aktywniej zabiega o wpływ na międzynarodowe zasady ich wykorzystywania. Propozycja oparta na suwerenności państw czy większej roli ONZ – de facto nakierowana na swobodę reżimu w kontroli rozwoju i wykorzystania sztucznej inteligencji – została wielokrotnie wysunięta w kolejnych dokumentach takich jak Globalna Inicjatywa Zarządzania AI z 2023 roku, Deklaracja Szanghajska z 2024 roku oraz Plan Działań w Globalnym Zarządzaniu AI z 2025 roku. Nowa WAICO powtarza te postulaty, stawiając nacisk na równość państw, poszanowanie różnic kulturowych i zapobieganie „cyfrowej przepaści”. ChRL – w kontrze do konkurencyjnej amerykańskiego Pax Silica – sprzeciwia się „nadmiernej interpretacji” bezpieczeństwa narodowego prowadzącej do ograniczania rozwoju czy wykluczenia chińskich przedsiębiorstw w świecie zachodnim oraz deklaruje „otwartość technologiczną”, która ma równomiernie rozwijać każdy region świata. W swoim przemówieniu na Światowej Konferencji Sztucznej Inteligencji Xi Jinping zapowiedział serię działań mających wspierać ten cel, m.in. udostępnienie państwom rozwijającym się pięć tysięcy miejsc szkoleniowych, utworzenie centrów współpracy z ASEAN, Unią Afrykańską, Ligą Państw Arabskich czy BRICS oraz przekazanie 30 państwom dostępu do chińskiego systemu wczesnego ostrzegania meteorologicznego MAZU.
Pod tymi dyplomatycznymi hasłami kryją się jednak pragmatyczne cele KPCh. Po pierwsze, stworzenie WAICO otwiera nowy kanał budowy wpływów politycznych – umożliwia identyfikację interesów poszczególnych państw, negocjację konsensusu i budowę koalicji do głosowań na forum ONZ. Po drugie, WAICO umożliwia promocję chińskich przedsiębiorców i tworzenie popytu na ich produkty, a także badanie potrzeb państw członkowskich. Organizacja może w ten sposób pełnić wobec chińskiego sektora AI funkcję zbliżoną do tej, jaką Cyfrowy Jedwabny Szlak pełnił wobec przedsiębiorstw telekomunikacyjnych i cyfrowych, czyli politycznej oferty współpracy, która przygotowała warunki do ekspansji gospodarczej.
Otwartość (na biznes)
Należy spodziewać się, że ChRL będzie coraz silniej wspierać zagraniczną ekspansję swojego sektora technologicznego, a część tych aktywności jest już widoczna w państwach członkowskich WAICO. Pekin dąży do uzyskania pozycji głównego centrum światowego rozwoju sztucznej inteligencji; jednak amerykańskie kontrole eksportowe ograniczają chińskim firmom dostęp do najbardziej zaawansowanych procesorów, co utrudnia im trenowanie modeli dorównujących możliwościami najlepszym modelom amerykańskim. ChRL próbuje więc budować przewagę przez szerokie ich rozpowszechnianie i praktyczną aplikację.
Ta strategia częściowo wynika także z tzw. wojny stu modeli, intensywnej konkurencji na rynku chińskim po premierze ChataGPT w 2022 roku. Przedsiębiorstwa inwestowały wówczas w tworzenie konkurencyjnych modeli podstawowych, często oferujących podobne możliwości. Utrzymanie i dalsze rozwijanie każdego z nich wymagało jednak znacznych nakładów finansowych i wysoko wykwalifikowanych pracowników, przez co konkurencję mogły wytrzymać tylko najsilniejsze podmioty. W konsekwencji rynek stopniowo skonsolidował się wokół największych koncernów takich jak Alibaba, ByteDance, Tencent i Baidu oraz najlepiej finansowanych start-upów, m.in. DeepSeek i Moonshot AI. Aby odrobić poniesione koszty, przedsiębiorstwa skupiają się nie tylko na dalszym rozwoju, ale przede wszystkim na pozyskiwaniu użytkowników, integracji z usługami cyfrowymi i praktycznych zastosowaniach. Ekspansja zagraniczna jest przedłużeniem tego procesu.
Jednym z instrumentów zwiększania skali wykorzystania chińskich technologii są modele open-weight, czyli modele AI, które można pobrać i – zależnie od licencji – uruchamiać lokalnie, modyfikować lub wykorzystywać komercyjnie. Firmy ograniczają przychody z samego dostępu do modelu, aby szybciej zwiększyć liczbę jego użytkowników, a następnie zarabiać na dodatkowych usługach. W odróżnieniu od modeli open-source nie są one w pełni otwarte, ponieważ producenci zazwyczaj nie ujawniają całości danych ani przebiegu trenowania; istnieje również większa szansa, że nie zostanie wykryty w nich tzw. backdoor, czyli ukryty mechanizm umożliwiający nieuprawniony dostęp do systemu lub zdalne sterowanie jego działaniem. Modele open-weight pozwalają jednak znacząco obniżyć koszty działalności komercyjnej; według niektórych szacunków chińskie otwarte modele wykorzystuje około 20% amerykańskich start-upów, co pokazuje, że ich atrakcyjność nie ogranicza się do państw rozwijających się.
Chińska oferta nie ogranicza się jednak do modeli, ale również w eksporcie gotowych rozwiązań, w czym chińskie przedsiębiorstwa, ale również i instytucje, posiadają znaczne doświadczenie. Rozwijana od 2015 roku strategia „inteligentnej produkcji” służyła cyfryzacji i automatyzacji przemysłu, natomiast program „AI+” od 2025 roku rozszerza zastosowanie sztucznej inteligencji na kolejne sektory gospodarki i usług publicznych, m.in. rolnictwo, logistykę, ochronę zdrowia i administrację. Doświadczenia zdobyte na rynku krajowym pozwalają chińskim przedsiębiorstwom oferować za granicą gotowe pakiety obejmujące aplikacje, infrastrukturę, obsługę i szkolenia. Przykładem jest wcześniej wspomniany system wczesnego ostrzegania MAZU opracowany przez Chińską Administrację Metereologiczną i wdrożony m.in. w państwach WAICO: Pakistanie czy Etiopii, ale także w Mongolii czy na Wyspach Salomona. Jest to system, który łączy chińskie dane satelitarne i modele prognozowania z narzędziami monitorowania zagrożeń oraz automatycznego przygotowywania ostrzeżeń. Jego wdrożeniu towarzyszą dostosowanie systemu do lokalnych warunków, wsparcie techniczne i szkolenia, dzięki czemu odbiorca otrzymuje gotową usługę, a nie jedynie dostęp do modelu AI.
Dla państw Globalnego Południa takie oferty mogą być atrakcyjne ze względu na cenę, możliwość lokalnego dostosowania i brak własnych alternatyw. Jej przyjęcie nie oznacza jednak automatycznego porozumienia ideologicznego, czego przykładem jest udział Kazachstanu zarówno w chińskiej WAICO, jak i amerykańskiej Pax Silica. Obecnie państwa mogą także łączyć rozwiązania różnych dostawców – przykładowo, Kazachstan wykorzystuje urządzenia Huawei w sieciach telekomunikacyjnych i rozwija centrum danych we współpracy z chińskim przedsiębiorstwem państwowym China Energy Overseas Investment, a jednocześnie buduje infrastrukturę AI opartą na procesorach Nvidii. Wraz z zaostrzeniem rywalizacji amerykańsko-chińskiej utrzymanie takiej strategii może być jednak coraz trudniejsze, zwłaszcza że Waszyngton dąży do ograniczenia współpracy swoich partnerów z ChRL.
Ostatecznie chińska strategia nie wymaga całkowitego wyparcia konkurentów ani przejęcia kontroli nad całym łańcuchem technologii sztucznej inteligencji. Modele open-weight ułatwiają szybkie pozyskiwanie użytkowników, a gotowe pakiety technologiczne pozwalają stopniowo rozszerzać wykorzystanie chińskiej infrastruktury, oprogramowania i usług. Im więcej elementów danego systemu zostanie do nich dostosowanych, tym trudniejsza staje się późniejsza zmiana dostawcy.
Podsumowanie
Powstanie WAICO odzwierciedla dwa główne cele chińskiej polityki zagranicznej w obszarze sztucznej inteligencji. Z jednej strony organizacja tworzy platformę dla ChRL do promowania wizji globalnego zarządzania AI, uzgadniania wspólnego stanowiska z państwami członkowskimi i budowania poparcia na forum ONZ. Z drugiej – daje możliwość promowania chińskiej technologii, a szkolenia, centra współpracy i inne projekty mogą ułatwiać chińskim przedsiębiorstwom wejście na zagraniczne rynki. Oferta kierowana do państw tzw. Globalnego Południa odpowiada na ich realne braki w dostępie do kapitału, infrastruktury i wykwalifikowanych pracowników; służy jednak przede wszystkim pragmatycznym celom Pekinu, aby zwiększać liczbę użytkowników chińskich technologii i upowszechniać związane z nimi standardy.
Nie oznacza to, że członkostwo w WAICO będzie automatycznie prowadziło do politycznego podporządkowania ChRL lub korzystania wyłącznie z chińskich rozwiązań. Państwa mogą nadal łączyć technologie różnych dostawców, choć nasilająca się rywalizacja amerykańsko-chińska będzie to utrudniać. Jednocześnie im więcej modeli, aplikacji, infrastruktury i kompetencji zostanie opartych na chińskim ekosystemie, tym trudniej będzie od niego odejść. Ekspansja gospodarcza może w ten sposób przekładać się na wpływy polityczne – zwiększać znaczenie Pekinu dla państw korzystających z chińskich technologii oraz sprzyjać przyjmowaniu związanych z nimi standardów, które ChRL może następnie promować na forach międzynarodowych jako sprawdzone i szeroko stosowane.
