Bazując na teorii relacyjności Komunistyczna Partia Chin od lat buduje globalne sieci wpływu poprzez kontakty z partiami politycznymi czy środowiskami akademickimi. Coraz wyraźniej strategia ta zyskuje jednak nowy wymiar: zamiast – lub obok – przekonywania dzisiejszych decydentów, Pekin inwestuje w relacje z tymi, którzy decydentami dopiero zostaną. Wydział Łączności Międzynarodowej KC KPCh (WŁM) i inne instytucje systematycznie rozbudowują programy skierowane do młodych zagranicznych elit – studentów prestiżowych uczelni, młodych polityków, przyszłych urzędników, czemu towarzyszy szereg wymian kulturowych, obozów, forów i stypendiów. XV plan pięcioletni wpisuje tę strategię wprost w cele polityki zagranicznej ChRL, co oznacza, że jej skala będzie tylko rosnąć.
W maju 2026 roku WŁM wziął udział w trzech spotkaniach angażujących zagraniczną młodzież: młodej kadry z europejskich i amerykańskich partii komunistycznych, stypendystów programu Dongfang na Uniwersytecie Pekińskim czy studenckiej delegacji amerykańskiego Instytutu Baucusa (założonego przez byłego ambasadora USA w ChRL Maxa Baucusa). W kwietniu 2026 roku WŁM zorganizował forum „Siła pokolenia Z i nowa nadzieja” skierowane do młodzieży z Chin i zagranicy. W marcu 2026 roku miało miejsce forum pt. „Młodzież państw sąsiednich wobec KPCh”. Wydarzenia wpisują się w wyraźny trend działań WŁM skierowanych do młodzieży – w niemalże każdym miesiącu tego i zeszłego roku odbywały się kolejne inicjatywy skierowane do młodych elit – od dialogów z młodymi politykami europejskimi, np. państwami nordyckimi, przez szkolenia dla przyszłych urzędników państw tzw. Globalnego Południa, po mniejsze spotkania z delegacjami młodzieżowymi z Rosji czy Cypru. Skala i regularność tych działań wskazują, że WŁM systematycznie buduje kanały oddziaływania na przyszłe elity polityczne i opiniotwórcze, uzupełniając klasyczną dyplomację państwową.
Ta aktywność wskazuje na szerszą transformację aktywności WŁM. Od swoich początków w latach 50. XX wieku komórka skupiała się niemal wyłącznie na utrzymywaniu kontaktów z partiami socjalistycznymi i komunistycznymi, jednak w ciągu ostatnich trzech dekad rozszerzyła swoją działalność na partie polityczne, ośrodki analityczne, środowisko akademickie, a w ciągu ostatnich kilku lat – także młodzież. Studenci zagraniczni przebywający na wymianie w ChRL – zwłaszcza kierunków politologicznych czy zarządzania na prestiżowych uczelniach – są często postrzegani jako potencjalni przyszli decydenci polityczni przychylni Chinom, a tym samym jako strategiczne zasoby dla przyszlej polityki Chin. Logika ta jest ściśle powiązana z szerszym rozumieniem wpływu politycznego przez KPCh jako długoterminowej inwestycji w przyszłe sieci kontaktów; dyrektor WŁM Liu Haixing, powtarzając istniejącą już narrację, niedawno określił młode pokolenie jako kluczowego aktora przyszłego ładu międzynarodowego, a nawet „strażników wspólnego bezpieczeństwa”.
Ewolucja działalności WŁM odzwierciedla także szersze priorytety strategiczne chińskiej polityki zagranicznej. XV plan pięcioletni kładzie znacznie większy nacisk na „integrację międzyludzką” i wymianę obejmującą przedsiębiorców, ekspertów, naukowców i młodzież, zwłaszcza w kontekście Inicjatywy Pasa i Szlaku. W poprzednich latach skupiały się one raczej na pozyskiwaniu zagranicznych talentów w celu przyspieszenia rozwoju technologicznego ChRL.
„Młodzi ambasadorowie”
WŁM nie jest jedynym organem skupionym na angażowaniu zagranicznej młodzieży, a raczej częścią większego systemu. Na najwyższym szczeblu Centralna Komisja Spraw Zagranicznych KPCh wyznacza ogólny kierunek strategiczny, a za realizację odpowiedzialny jest szereg podmiotów: przykładowo, Ministerstwo Edukacji zarządza rekrutacją studentów zagranicznych, Ministerstwo Spraw Zagranicznych zapewnia koordynację dyplomatyczną przez ambasady i konsulaty, a Liga Młodzieży Komunistycznej organizuje fora, obozy i programy wymiany. Na poziomie prowincji priorytety te są dostosowywane do lokalnych ambicji i szerszej polityki zagranicznej. Przykładowo, prowincja Heilongjiang skupia się na młodzieży z Rosji, Japonii i Korei Południowej, a Sinciang – na państwach wzdłuż Jedwabnego Szlaku, np. Azji Centralnej i Rosji. W tym kontekście warto wspomnieć, że żadna konkretna prowincja nie jest „przypisana” Europie Środkowo-Wschodniej, a fora takie jak np. "Future Bridge" China-CEEC Youth Training Camp w przeszłości miały miejsce w różnych częściach kraju, m.in. Shaanxi, Zhejiangu, Pekinie i Chongqingu.
Podstawowym założeniem Chin, podobnie jak innych mocarstw, jest, że to przede wszystkim bezpośrednie doświadczenie (a zatem – podróż do ChRL) może stopniowo zmieniać postrzeganie tego kraju, budować emocjonalną więź oraz tworzyć długoterminowe sieci sprzyjające chińskim interesom. Takie osoby, które miały szansę „prawdziwie poznać” Chiny, mogą w przyszłości stać się ich kulturowymi ambasadorami. Jest to strategia sięgająca początków KPCh – jednym z najbardziej znanych historycznych przypadków jest działalność amerykańskiego dziennikarza Edgara Snowa, który swoje doświadczenia obcowania z komunistami w latach 30. XX wieku opisał w słynnej książce Red Star over China. Już wtedy KPCh zadbała, aby – wówczas trzydziestoletni – Snow uzyskał „właściwy” obraz partii i jej członków, zwłaszcza Mao Zedonga. Jego książka stała się fundamentalnym przykładem tego, jak starannie zaplanowany kontakt może wywołać przychylne zagraniczne opinie na temat Chin; niektórzy wskazują na jej pozytywne oddziaływanie nawet do lat 70. XX wieku. Co ciekawe, Snow został wykorzystany przez partię także prawie czterdzieści lat później, gdy partia chciała wysłać sygnał do ówczesnego prezydenta USA Richarda Nixona, że jest gotowa na normalizację stosunków z USA. Jednak amerykańska administracja nie dała temu wiary, a kontakty dyplomatyczne uruchomiono przez Warszawę, a potem Pakistan.
Współczesne wymiany młodzieżowe opierają się na tej samej logice. Liczba, rodzaj, rozpiętość tematyczna czy charakter uczestników takich programów jest liczna. Niektóre z nich koncentrują się na kształceniu liderów politycznych, jak na przykład wcześniej wspomniany Future Bridge, „Global South" Youth Leaders czy International Model United Nations Conference. Inne kładą nacisk na kontakt kulturowy i edukacyjny poprzez obozy letnie, staże czy wyjazdy studyjne. Programy takie jak obóz letni Future Leaders Youth Ambassadors łączą wizyty w chińskich prowincjach z badaniami nad rewitalizacją obszarów wiejskich, modernizacją przemysłową i rozwojem infrastruktury, wyraźnie zachęcając uczestników do zaangażowania się w chiński model rozwoju. Stopień kontroli nad treścią programów jest zróżnicowany: od relatywnie swobodnej rekrutacji na zagraniczne studia, po ściśle nadzorowane programy wyjazdowe realizowane przez jednostki odpowiedzialne za zewnętrzną propagandę. Coraz częściej wszystkie te wymiany są jednak osadzone w szerszych ramach ideologicznych, np. myśli Xi Jinpinga.
W ostatnich latach ta strategia nabiera coraz większego znaczenia. W 2023 roku przewodniczący Xi Jinping ogłosił program „50 tysięcy w 5 lat” skierowany do młodych Amerykanów, w 2024 roku – zadeklarował plany zwiększenia liczby francuskich studentów studiujących w Chinach do ponad 10 tysięcy, a w 2025 roku – wyraził chęć goszczenia młodych Australijczyków. W 2026 roku, prawdopodobnie aby koordynować praktyczną realizację tych zaproszeń, powstał program Young Envoys Scholarship (YES). Jego celem jest „pogłębienie wzajemnego zrozumienia” oraz „kultywowanie poczucia globalnego obywatelstwa wśród młodzieży” ze wszystkich krajów. Definicja młodzieży według programu jest bardzo szeroka, zatem w wymianie mogą wziąć osoby od 13 do 45 roku życia. Programy pod parasolem YES obejmują różnorodne inicjatywy, w tym między innymi wymiany międzyszkolne, naukę języków, krótkoterminowe programy studiów, staże, kursy przygotowawcze oraz szkoły zimowe i letnie. Często są one objęte pełnym stypendium oferowanym przez stronę chińską.
Podsumowanie
Dla Europy, w tym dla Polski, te obserwacje mają bezpośrednie przełożenie praktyczne. Młodzi Europejczycy postrzegają Chiny przeciętnie pozytywniej niż starsze pokolenia (w Polsce 56% grupy wiekowej 18-34 lat deklaruje pozytywny odbiór ChRL), a konkretne przykłady – turnieje sportowe, obozy kulturowe, stypendia naukowe – pokazują, że Polacy coraz częściej podróżują do ChRL. Skuteczność działań KPCh wynika nie z pojedynczych wydarzeń, lecz z skumulowanego efektu powtarzalnych kontaktów, doświadczeń i sieci relacji budowanych, aby zaszczepić pozytywny wizerunek ChRL, zwłaszcza osobom na wczesnym etapie kariery politycznej. Biorąc pod uwagę model chińskiej ekonomii politycznej oparty na inwestycjach wewnętrznych i eksporcie, taka inwestycja może przynieść tworzenie korzystnego środowiska dla chińskiej ekspansji gospodarczej – choćby na terenie Europy.
Wymiany z Chinami pozostają wartościowym instrumentem poznawczym i praktycznym – są kanałem wiedzy o kraju, który – niezależnie od geopolitycznych napięć – pozostaje kluczowym aktorem globalnym. Bezpośredni kontakt z chińskimi instytucjami, środowiskami akademickimi i sektorem prywatnym pozwala budować kompetencje i sieci relacji, które mogą owocować późniejszą współpracą – szczególnie w obszarach takich jak technologie, badania naukowe czy handel, gdzie obecność i rozumienie chińskiego kontekstu stanowi realną przewagę konkurencyjną. Jednocześnie ich skuteczność jako narzędzia kształtowania percepcji wymaga adekwatnej odpowiedzi instytucjonalnej. Po pierwsze, należy wprowadzić mechanizm raportowania dla instytucji realizujących programy wymian z Chinami – obejmującego skalę, charakter i źródła finansowania – co pozwoliłoby na systematyczne monitorowanie zaangażowania chińskich podmiotów i – w razie potrzeby – jego ograniczania. Po drugie, należy wypracować standardy informacyjne czy stworzyć specjalne szkolenia dla uczestników, które umożliwiłyby zrównoważenie wyreżyserowanego obrazu ChRL z szerszym kontekstem politycznym i społecznym. Po trzecie, należy rozważyć budowę własnych, europejskich programów angażowania młodzieży w ramach polityki zagranicznej UE jako komplementarnego narzędzia budowania własnej narracji i sieci relacji.
