Na przestrzeni kilku ostatnich lat Filipiny zwiększyły swoje zaangażowanie w rozbudowę sieci partnerstw mających na celu wzmocnienie bezpieczeństwa państwa poprzez zwiększenie kosztów politycznych i militarnych ewentualnych działań agresywnych. Głównym adresatem tego mechanizmu odstraszania, opartego na sygnalizowaniu gotowości do reakcji, są Chiny, które kontynuują ekspansjonistyczną politykę na Morzu Południowochińskim, w szczególności na obszarach wchodzących w skład wyłącznej strefy ekonomicznej Filipin.
Pomimo tego, że Filipiny są jednym z najstarszych sojuszników traktatowych Stanów Zjednoczonych, z którymi nadal pogłębiają współpracę wojskową, rząd w Manili nie chce opierać bezpieczeństwa państwa wyłącznie na gwarancjach Waszyngtonu. Takie pragmatyczne podejście z jednej strony ogranicza ryzyko związane z coraz bardziej nieprzewidywalną polityką zagraniczną Stanów Zjednoczonych oraz możliwością zarówno wycofania się przez Waszyngton ze wsparcia w warunkach eskalacji napięć z Chinami, jak i wciągnięcia Filipin w konflikt wbrew ich interesom. Z drugiej strony stanowi platformę, za pośrednictwem której Manila może wzmacniać własne zdolności obronne. Dzięki tej wielowektorowej polityce filipiński rząd zyskuje możliwość pozyskiwania wsparcia od większej liczby partnerów w realizacji kosztownego procesu modernizacji filipińskiej marynarki wojennej, sił powietrznych oraz straży przybrzeżnej, czyli formacji kluczowych dla ochrony suwerenności państwa w domenie morskiej.
Zaangażowanie większej liczby państw otwiera również nowe możliwości w zakresie szkolenia oraz utrzymywania trwalszej obecności na spornych obszarach Morza Południowochińskiego. Stanowi to uzupełnienie asymetrycznej strategii opartej na wzmacnianiu świadomości sytuacyjnej w domenie morskiej oraz zdolności do obrony obszarów przybrzeżnych. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na dwa wydarzenia, do których doszło w ostatnich tygodniach i które zmierzają do dalszego wzmacniania oraz rozszerzania sieci partnerstw.
Budowa sieci partnerstw
Stany Zjednoczone pozostają głównym partnerem Filipin w domenie bezpieczeństwa, przede wszystkim za sprawą traktatu o wzajemnej obronie z 1951 r., a następnie umowy o statusie sił zbrojnych z 1998 r. oraz umowy o wzmocnionej współpracy obronnej z 2014 r., rozszerzonej w 2023 r. o cztery dodatkowe obiekty wojskowe. Istotny wkład w rozwój filipińskiej architektury bezpieczeństwa wnosi również Australia, na podstawie umowy o statusie sił wizytujących z 2007 r., ratyfikowanej w 2012 r.
Niemniej jednak od 2023 r. można zaobserwować wyraźny wzrost zaangażowania rządu w Manili w zwiększanie liczby partnerów oraz dywersyfikację architektury bezpieczeństwa państwa. Administracja Ferdinanda Marcosa Jr. podpisała umowy regulujące status sił wizytujących (RAA/SOVFA) z Japonią (2024), Nową Zelandią (2025), Kanadą (2025) oraz Francją (2026). Są to kluczowe dokumenty, ponieważ tworzą ramy prawne dla czasowej obecności wojskowej, wspólnych ćwiczeń i szkoleń, działań logistycznych oraz szybszego reagowania na sytuacje kryzysowe. Jednocześnie umożliwiają zwiększenie interoperacyjności filipińskich sił zbrojnych z partnerami zewnętrznymi oraz ułatwiają rozwój ich zdolności obronnych.
Oprócz tego Manila podniosła rangę stosunków dwustronnych z Koreą Południową do poziomu strategicznego partnerstwa (2024), w ramach którego obie strony zobowiązały się do pogłębienia współpracy w dziedzinie obronności oraz bezpieczeństwa morskiego. Jeszcze w tym samym roku oba państwa podpisały protokół ustaleń dotyczący współpracy morskiej pomiędzy strażami przybrzeżnymi. Jego celem jest usprawnienie koordynacji i wspólnych działań w zakresie egzekwowania prawa morskiego, operacji poszukiwawczo-ratowniczych oraz inicjatyw związanych z budowaniem potencjału.Z kolei rok później południowokoreańska firma Korea Aerospace Industries (KAI) wygrała przetarg o wartości 713 mln USD na dostarczenie filipińskim siłom powietrznym 12 myśliwców FA-50 do 2030 r.
Następnie Filipiny podniosły rangę stosunków bilateralnych z Indiami do poziomu strategicznego partnerstwa (2025). Jako jeden z głównych obszarów zacieśniania współpracy wskazano obronność. Oba państwa zobowiązały się między innymi do organizowania regularnych ćwiczeń marynarek wojennych oraz rozwijania współpracy między strażami przybrzeżnymi w celu poprawy świadomości sytuacyjnej w domenie morskiej. Istotnym komponentem partnerstwa jest ponadto pogłębienie współpracy pomiędzy przemysłami obronnymi. Stanowi to kontynuację działań poprzedniej administracji Filipin, która w 2022 r. zamówiła trzy baterie pocisków BrahMos o wartości 368 mln USD.
Filipiński rząd nie ogranicza dywersyfikacji partnerów wyłącznie do regionu Indo-Pacyfiku. Coraz większą rolę odgrywa rozwój współpracy z państwami europejskimi. Przed zawarciem umowy regulującej status sił wizytujących (SOVFA) z Francją w marcu 2026 r. administracja prezydenta Ferdinanda Marcosa Jr. podjęła decyzję o podpisaniu umowy o współpracy obronnej (2025) z Niemcami. Dokument stworzył podstawy do bliższej współpracy w zakresie świadomości sytuacyjnej w domenach morskich, wymiany informacji wywiadowczych oraz reagowania kryzysowego. Był to również sygnał rosnącej świadomości obu stron, że wyzwania dla bezpieczeństwa w regionie Indo-Pacyfiku i w Europie są coraz silniej ze sobą powiązane, a co za tym idzie, wymagają rozwiązań o charakterze ponadregionalnym. Dokument z 2025 r. stanowi rozwinięcie współpracy opartej dotychczas na umowie administracyjnej z 1974 r., która regulowała warunki ćwiczeń filipińskich sił zbrojnych na terytorium Niemiec. Jednocześnie tworzy podstawę do dalszego pogłębiania współpracy, ponieważ prezydent Marcos Jr. oficjalnie potwierdził gotowość Filipin do rozpoczęcia negocjacji z Berlinem w sprawie umowy o statusie sił zbrojnych (VFA).
Dodatkowo, na marginesie tegorocznej Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, Filipiny podpisały umowę o współpracy obronnej (2026) z Włochami, która zawiera postanowienia dotyczące zamówień publicznych, koprodukcji obronnej, logistyki oraz współpracy technologicznej. Porozumienie będzie zatem stanowiło platformę ułatwiającą filipińskiemu rządowi realizację programu modernizacji sił zbrojnych Horizon 3. Włoskie przedsiębiorstwa zbrojeniowe od wielu lat odgrywają istotną rolę w dostarczaniu sprzętu wojskowego Filipinom. W 2016 r. filipińska marynarka wojenna zamówiła śmigłowce do zwalczania okrętów podwodnych AW159 o wartości 114 mln USD, natomiast na początku 2026 r. zamówiono kolejnych sześć śmigłowców o szacowanej wartości 710 mln USD. Ponadto włoska firma Leonardo, we współpracy z izraelskim Elbit Systems, dostarczyła filipińskim siłom powietrznym w 2025 r. dwa samoloty patrolowe P-72 o wartości 114 mln USD.
Warto podkreślić, że podpisane umowy mają przełożenie na praktyczny rozwój współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa. Jest to szczególnie widoczne na przykładzie filipińskiej inicjatywy kooperacyjnych aktywności morskich, realizowanych od końca 2023 r. zarówno w formule bilateralnej (Maritime Cooperative Activity, MCA), jak i wielostronnej (Multilateral Maritime Cooperative Activity, MMCA). W ramach tych aktywności organizowane są patrole oraz ćwiczenia morskie i powietrzne, ukierunkowane na wzmacnianie współpracy w dziedzinie obronności, a także rozwijanie interoperacyjności w zakresie nadzoru morskiego, komunikacji oraz manewrów taktycznych. Niemniej kluczowym celem strategicznym pozostaje sygnalizowanie zbiorowej determinacji wobec działań postrzeganych jako agresywne na spornych wodach Morza Południowochińskiego, w obrębie wyłącznej strefy ekonomicznej Filipin. Od listopada 2023 r. przeprowadzono łącznie 42 takie aktywności, w tym 23 bilateralne oraz 19 multilateralnych, w których oprócz Filipin uczestniczyło siedem państw: Stany Zjednoczone, Australia, Japonia, Nowa Zelandia, Indie, Kanada i Francja.
Konsolidacja i rozwój partnerstw
Przykładem działań zmierzających do konsolidacji nawiązanych przez Filipiny partnerstw jest wejście w życie 22 sierpnia 2026 r. umowy o wzajemnym świadczeniu usług i zaopatrywaniu (Acquisition and Cross-Servicing Agreement, ACSA) z Japonią, która zapewnia podstawy prawne dla kompleksowej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa. ACSA ustanawia ramy współpracy w zakresie współdzielenia zasobów logistycznych, umożliwiając siłom zbrojnym obu państw wzajemne udostępnianie paliwa, zaopatrzenia oraz usług podczas wspólnych ćwiczeń, operacji humanitarnych i reagowania na klęski żywiołowe, a pośrednio również w sytuacjach kryzysowych. Należy ją traktować jako uzupełnienie umowy o wzajemnym dostępie (Reciprocal Access Agreement, RAA) dotyczącej sił zbrojnych. RAA stworzyła podstawy prawne dla zwiększenia dostępu sił zbrojnych obu państw do ich terytoriów oraz infrastruktury wojskowej, natomiast ACSA uzupełnia ten mechanizm o wymiar logistyczny, zwiększający trwałość i operacyjną wykonalność wspólnej obecności wojskowej. W tym sensie RAA można postrzegać jako instrument zapewniający dostęp, podczas gdy ACSA tworzy warunki dla utrzymania obecności sił zbrojnych w środowisku operacyjnym.
Łączne funkcjonowanie obu porozumień pozwala przekształcić dotychczasową sekwencję zobowiązań politycznych w bardziej spójną i funkcjonalną architekturę współpracy wojskowej. RAA ustanawia ramy prawne umożliwiające przemieszczanie i rozmieszczanie sił zbrojnych, natomiast ACSA zapewnia mechanizmy wzajemnego udostępniania paliwa, zaopatrzenia i usług niezbędnych do utrzymania tych sił podczas prowadzenia wspólnych działań. Tym samym oba instrumenty tworzą komplementarny system łączący dostęp do przestrzeni operacyjnej z możliwością jego logistycznego zabezpieczenia.
Z perspektywy operacyjnej znaczenie ACSA wykracza zatem poza techniczne kwestie zabezpieczenia logistycznego. Porozumienie to wzmacnia interoperacyjność sił zbrojnych Filipin oraz Japonii, ograniczając bariery wynikające z odmiennych procedur, systemów zaopatrzenia i struktur organizacyjnych. W konsekwencji zwiększa ono zdolność obu państw do prowadzenia długotrwałych i skoordynowanych działań, zarówno w ramach wspólnych ćwiczeń, jak i w sytuacjach kryzysowych, operacjach humanitarnych oraz w przypadku wystąpienia innych zagrożeń wymagających szybkiego użycia sił zbrojnych. W szerszym ujęciu RAA i ACSA należy więc traktować nie jako dwa odrębne instrumenty współpracy, lecz jako wzajemnie uzupełniające się elementy infrastruktury bezpieczeństwa, która umożliwia przełożenie deklarowanej współpracy strategicznej na trwałą, skalowalną i operacyjnie wykonalną obecność wojskową.
W kontekście dalszego rozwijania współpracy na szczególną uwagę zasługuje podniesienie w lipcu 2026 r. rangi stosunków Filipin z Unią Europejską (UE) do wzmocnionego partnerstwa (Enhanced Partnership). Do tej pory relacje były oparte na zawartej w 2018 r. umowie o partnerstwie i współpracy (Partnership and Cooperation Agreement), ale nowe porozumienie nadaje współpracy większą głębię, a także szersze ramy instytucjonalne. Wzmocnienie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności należy uznać za jeden z kluczowych elementów nowego etapu relacji między UE a Filipinami. Szczególne znaczenie ma w tym kontekście uruchomienie pierwszego instrumentu wsparcia dla Filipin w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (European Peace Facility, EPF). Decyzja Rady Unii Europejskiej, podjęta z inicjatywy Wysokiej Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, zakłada przeznaczenie 15 mln euro na rozwój zdolności filipińskich sił zbrojnych. Jest to zarazem pierwsze zastosowanie tego mechanizmu wobec państwa z regionu Indo-Pacyfiku, co nadaje przedsięwzięciu znaczenie wykraczające poza wymiar bilateralny.
Istotą udzielonego wsparcia jest zwiększenie zdolności Filipin do monitorowania i oceny sytuacji w przestrzeni morskiej. Rozbudowa możliwości w tym zakresie ma umożliwić filipińskiej marynarce wojennej skuteczniejsze monitorowanie obszarów podlegających jurysdykcji państwa, wcześniejsze identyfikowanie potencjalnych zagrożeń i incydentów oraz sprawniejszą koordynację działań podejmowanych w odpowiedzi na pojawiające się wyzwania. Z perspektywy strategicznej działanie to należy postrzegać nie tylko jako formę zwiększenia potencjału obronnego Filipin, lecz również jako instrument budowania wzajemnego zaufania oraz trwałych mechanizmów współpracy między partnerami.
Rozwój tego wymiaru relacji jest rezultatem procesu rozpoczętego wcześniej, w szczególności wraz z ustanowieniem w czerwcu 2025 r. Dialogu UE–Filipiny w sprawie bezpieczeństwa i obronności. Pierwsze posiedzenie tego mechanizmu odbyło się w Brukseli w listopadzie 2025 r., natomiast kolejne zaplanowano w Manili. Dialog stanowi platformę pozwalającą na systematyzację oraz pogłębienie praktycznej współpracy w obszarach o rosnącym znaczeniu dla bezpieczeństwa obu stron. Obejmuje ona przede wszystkim bezpieczeństwo morskie, cyberbezpieczeństwo, przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym, a także ograniczanie skutków zagranicznej manipulacji informacyjnej i ingerencji w procesy informacyjne.
Z analitycznego punktu widzenia znaczenie tego mechanizmu wynika również z jego funkcji instytucjonalnej. Regularny dialog pozwala nie tylko na wymianę informacji dotyczących pojawiających się zagrożeń, lecz także na konsultowanie stanowisk i koordynowanie działań podejmowanych przez partnerów. Tym samym współpraca UE–Filipiny w obszarze bezpieczeństwa stopniowo nabiera bardziej operacyjnego charakteru, łącząc instrumenty finansowego wsparcia zdolności obronnych z rozwojem stałych mechanizmów konsultacyjnych.
Podsumowanie
Filipiny konsekwentnie budują wielowektorową i coraz bardziej zintegrowaną sieć partnerstw obronnych, której celem jest ograniczenie zależności od pojedynczego gwaranta bezpieczeństwa, zwiększenie kosztów potencjalnej agresji oraz równoległe wzmacnianie własnych zdolności obronnych. Strategia Manili nie sprowadza się przy tym do prostego zwiększania liczby partnerów. Jej istotą jest tworzenie komplementarnej architektury bezpieczeństwa, w której zobowiązania polityczne są stopniowo przekładane na konkretne mechanizmy dostępu, interoperacyjności, współpracy logistycznej, wymiany informacji, szkolenia i wspólnej aktywności operacyjnej.
Szczególne znaczenie ma ewolucja tej polityki od klasycznego modelu opartego przede wszystkim na sojuszu ze Stanami Zjednoczonymi w kierunku bardziej zdywersyfikowanej sieci relacji. Manila rozwija jednocześnie współpracę z państwami Indo-Pacyfiku oraz partnerami europejskimi, wykorzystując zarówno porozumienia regulujące obecność i przemieszczanie sił zbrojnych, jak i instrumenty umożliwiające ich logistyczne i operacyjne wykorzystanie. Przykład RAA i ACSA pokazuje, że wartość partnerstwa nie wynika wyłącznie z politycznych deklaracji, lecz w dużej mierze z istnienia infrastruktury prawnej i logistycznej pozwalającej na szybkie przełożenie współpracy na działania w sytuacji kryzysowej. Z kolei rozwój aktywności morskich oraz współpracy z UE wskazuje, że filipińska strategia obejmuje zarówno odstraszanie, jak i długofalowe zwiększanie odporności państwa.
Z perspektywy Polski doświadczenia Filipin mają istotne znaczenie, mimo zasadniczych różnic geograficznych i strategicznych między oboma państwami. Polska, podobnie jak Filipiny, funkcjonuje w środowisku bezpieczeństwa charakteryzującym się wysokim poziomem zagrożenia, wymagającym jednoczesnego wzmacniania własnych zdolności oraz rozwijania szerokiego systemu partnerstw. W tym ujęciu szczególnie wartościowy jest nie tyle konkretny wybór partnerów dokonany przez Manilę, ile sposób konstruowania całej architektury bezpieczeństwa: dywersyfikacja relacji, zwiększanie interoperacyjności, rozwój zdolności do prowadzenia wspólnych operacji oraz budowanie mechanizmów, które pozwalają szybko przejść od politycznej deklaracji do praktycznego działania.
Dla Polski może to stanowić istotną lekcję strategiczną. Członkostwo w NATO i strategiczne partnerstwo ze Stanami Zjednoczonymi pozostają fundamentami polskiej polityki bezpieczeństwa, jednak ich skuteczność może być wzmacniana przez rozwój dodatkowych, wzajemnie uzupełniających się formatów współpracy. Doświadczenie Filipin sugeruje, że odporność państwa rośnie nie tylko wraz z poziomem jego własnych wydatków i zdolności wojskowych, lecz także wraz z liczbą partnerów zdolnych do współdziałania, stopniem ich interoperacyjności oraz istnieniem procedur i porozumień umożliwiających wykorzystanie tej współpracy w praktyce. W warunkach utrzymującego się wysokiego zagrożenia bezpieczeństwa Polska powinna zatem postrzegać dywersyfikację i konsolidację partnerstw nie jako alternatywę dla istniejących sojuszy, lecz jako ich strategiczne uzupełnienie. Filipińskie doświadczenie pokazuje, że dobrze zaprojektowana sieć partnerstw może zwiększać wiarygodność odstraszania, wzmacniać autonomię działania państwa i jednocześnie ograniczać ryzyko nadmiernego uzależnienia od jednego kierunku strategicznego.
